Pasterka
Pasterka jest to msza odbywająca się o północy w noc Bożego Narodzenia. Jest ona jakby momentem kulminacyjnym wszystkich świątecznych zwyczajów związanych z narodzeniem Chrystusa.
Obrzędy związane z celebrowaniem święta Bożego Narodzenia pojawiły się w V wieku, gdzie źródła liturgiczne przekazały pierwszy formularz mszalny na Boże Narodzenie. Od połowy VI wieku w Rzymie tradycję stały się trzy msze świąt Bożego Narodzenia.: Pasterka, Msza o świcie i Msza w dzień.
Dzisiaj nadal tradycją jest Pasterka, która otwiera cykl liturgicznych obchodów związanych z tajemnicą Wcielenia, czyli przyjęcia przez Syna Bożego ludzkiej natury i przyjścia na świat. Msza o świcie i w dzień nie jest już tak kultywowana jak wtedy, niemniej jednak w każdym kościele w dniu Bożego Narodzenia te msze są obecne.