Opłatek wigilijny

Opłatek jeden z głównych symboli Wigilii. Jest to niby zwykły, bardzo cienki biały płatek chlebowy, przaśny tzn. niekwaszony i niesolony, wypiekany z białej mąki i wody bez dodatku drożdży, a dla chrześcijan odgrywa tak wielką rolę. Dzielenie się opłatkiem tuż przed samą wigilijną wieczerzą od lata jest tradycją. Opłatek wigilijny jest symbolem pojednania i przebaczenia, znakiem przyjaźni i miłości, to też dzielenie nim się przy wigilijnej kolacji sprawia, że wszystko spory, niedomówienia uznaje się za zamknięte, bo przecież łamiąc się opłatkiem składamy sobie najszczersze życzenia.

Tradycja łamania się opłatkiem ma swoje początki już w pierwszych wiekach chrześcijaństwa. Początkowo łamanie się opłatkiem nie miało żadnego związku z Bożym Narodzeniem, była to po prostu potrzeba łączenia się z Chrystusem. Z czasem na wigilijną mszę przynoszono chleb, który błogosławiono i którym się dzielono. Zabierano go też do domów dla tych, którzy nie mogli być na mszy.

Tradycja łamania się opłatkiem przy wigilijnym stole w Polsce według zapisków pochodzi z końca XVIII wieku. Opłatek wigilijny jest dla chrześcijanina przede wszystkim zrealizowaniem potrzeby spożywania chleba biblijnego, z którym utożsamił się Chrystus. Początkowo opłatek wigilijny nie miał takiej formy jaką znamy teraz. Taką formę zyskał w średniowieczu. Powstałe wtedy opłatki zawierały symbole religijne i ornamenty roślinne oraz scenki z narodzin Jezusa. Wówczas wierzono, że opłatki zapewniają domowi dostatek i obfitość chleba, okruch opłatka z wigilijnego stołu wrzucony do studni miał oczyszczać wodę, a ludziom zapewnić zdrowie.

Dzielenie się wigilijnym opłatkiem nie jest tylko zwyczajem polskim. Łamanie się opłatkiem spotykane jest również na Litwie, Ukrainie i we Włoszech. Oprócz białego opłatka, przeznaczonego na łamanie się nim podczas wigilii, wypieka się również kolorowy, przeznaczony dla zwierząt domowych i bydła. Na Śląsku znany jest tzw. "radośnik", czyli opłatek posmarowany miodem, który jest podawany dzieciom.